Η Βοτανική στα χρόνια της αρχαιότητας

Βοτανική είναι η επιστημονική μελέτη του φυτικού βασιλείου, γνωστή κι ως επιστήμη των φυτών ή ως φυτοβιολογία. Προέρχεται από τη λέξη βότανο που μεταφράζεται ως ποώδες φυτό, φυτό με φαρμακευτικές ιδιότητες ή τμήμα φυτού με φαρμακευτικές ιδιότητες, συνήθως αποξηραμένο, αλλά και το υγρό παρασκεύασμα που φτιάχνεται από αυτό (αφέψημα, εκχύλισμα κλπ.).

Η ιστορία της επιστήμης αυτής έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Η πρώτη γραπτή αναφορά για τη φαρμακευτική χρήση φυτών κι άλλων φυσικών ουσιών εντοπίστηκε σε αιγυπτιακούς παπύρους (1500π.Χ.) οι οποίοι αγοράστηκαν σε δημοπρασία στα μέσα του 18ου αιώνα από τον George Ebers. Ανάμεσα στα φυτά που αναφέρονται, είναι το μύρο 2(Commiphora molmol), το καστορέλαιο (Ricinus communis) και το σκόρδο (Allium sativum). Εκτός από τη φαρμακευτική χρήση των δεκάδων φυτών, αναφέρεται κι η χρήση βοτάνων σε ξόρκια και τελετές των αρχαίων Αιγυπτίων.

1

 

 

Η χρήση των βοτάνων στην αρχαία Ινδία αποτυπώνεται στους Βέδες, επικά 3ποιήματα, περιέχουν πλούσιες πληροφορίες σχετικά με τις λαϊκές παραδόσεις και την φαρμακευτική χρήση των βοτάνων. Το 400π.Χ. συντάχθηκε μια πολύ λεπτομερής ιατρική καταγραφή του ιατρού Chakara, το Charaka Samhita. Στο έργο του αναφέρονται περίπου στα 350 φαρμακευτικά φυτά, ανάμεσά του το Ammi visnaga, που τότε χρησιμοποιούνταν πολύ για το άσθμα και η Centella asiatica, που χρησιμοποιούσαν τότε για την καταπολέμηση της λέπρας.

 

Στην αρχαία Ελλάδα, γύρω στο 400π.Χ., η ιατρική άρχισε να ξεχωρίζει από τις δεισιδαιμονίες, τον μαγικό και πνευματικό κόσμο. Ο Ιπποκράτης, ο Έλληνας «πατέρας της ιατρικής» θεωρούσε πως μια ασθένεια έχει φυσική αιτία και πίστευε ότι η ιατρική πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς μαγεία και τελετουργίες. Ο ίδιος συνέγραψε πάρα πολλά έργα για πολλούς τομείς της ιατρικής και του ανθρώπινου οργανισμού. Ο Ιπποκράτης έδινε μεγάλη σημασία στη διατροφή που τότε σήμαινε και τι έτρωγε ένας άνθρωπος αλλά και ο τρόπος ζωής του. Γύρω στο 300 π.Χ. ένας άλλος σημαντικός Έλληνας, ο φιλόσοφος και βοτανολόγος Θεόφραστος έγραψε παραπάνω από 240 έργα, πολλά από αυτά πάνω στην Βοτανική. Ανάμεσα σε αυτά ήταν τα γνωστά «Περί φυτών ιστορία» και «Περί φυτών αιτιών». Στον 1ο αιώνα μ.Χ., ο ιατρός Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος έγραψε ένα πολύ σημαντικό έργο το «Περί ύλης ιατρικής», που σύντομα έγινε γνωστό σε όλη την Ευρώπη και χρησιμοποιούνταν μέχρι τα μέσα του 17ου αιώνα μ.Χ. Ο στόχος του ήταν να φτιάξει ένα ακριβές και έγκυρο έργο και σίγουρα το κατάφερε, κάνοντας αναφορά σε πάνω από 600 φυτά και άλλες φυσικές ουσίες. Μεταφράστηκε σε πάρα πολλές γλώσσες και τον 5ον αιώνα μ.Χ. ήταν το πρώτο έργο που έφερε και σχέδια, σχεδόν του κάθε φυτού που αναφέρονταν στις σελίδες του. Τον 2ον αιώνα μ.Χ. ο Γαληνός, που εργάζονταν στην Ρώμη είχε πολύ σημαντική επιρροή στην εξέλιξη της βοτανικής ιατρικής. Ο ίδιος έγραψε πάρα πολλά έργα, σχεδόν σε όλους τους τότε γνωστούς τομείς της ιατρικής. Ο Γαληνός που ήταν επηρεασμένος από την Ιπποκρατική θεωρία, βάσισε την δικιά του θεωρία στην ‘θεωρία των 4 χυμών’. Οι ιδέες του ίσως άλλαξαν μορφή στη Δυτική Ιατρική και ήταν οι θεωρίες που ακολουθούνταν για τα επόμενα 1400 χρόνια. Τα σκευάσματα του Γαληνού, γνωστά και ως γαληνικά σκευάσματα είναι τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται μέχρι στις μέρες μας από τους βοτανολόγους ιατρούς.

arxeaellada

 

Στην Κίνα, η πρώτη γραπτή αναφορά στα βότανα έγινε τον 1ον περίπου αιώνα π.Χ. με τον τίτλο «Yellow emperor’s classic of internal medicine». Σε αυτό το έργο γίνεται αναφορά σε πολλές λαϊκές παραδόσεις που σχετίζονται με βότανα αλλά και αναφορές στην θεωρία της κινέζικης ιατρικής. Μία από αυτές είναι η εξής: «Για να θεραπεύσεις μια ασθένεια πρέπει να εξετάσεις όλο το γενικό πλαίσιο, να διερευνήσεις τα συμπτώματα, και να παρακολουθήσεις τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές. Αν κάποιος επιμένει στην ύπαρξη φαντασμάτων και πνευμάτων, τότε κάποιος δεν μπορεί να μιλήσει για την θεραπευτική». Λίγο αργότερα, τον 1ο αιώνα μ.Χ. γράφτηκε ένα επίσης σημαντικό έργο το «Divine husbandman’s classic», το οποίο είχε 364 αναφορές σε βοτανικά σκευάσματα, από τα οποία τα 262 ήταν για φαρμακευτικά φυτά. Ανάμεσά τους ήταν το Bupleurum chinense, το Tussilago farfara και η Glycyrrhiza uralensis. Αυτό το Ταοϊστικό κείμενο έβαλε τα θεμέλια για την συνεχή ανάπτυξη και εξέλιξη της παραδοσιακής Κινέζικης ιατρικής μέχρι και τις μέρες μας.  Έτσι στην Κίνα αναπτύχθηκε μία θεωρία, παρόμοια με την θεωρία των 4 χυμών αλλά λίγο διαφορετική, η οποία υπάρχει και χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα.

5 6

 

Στην άλλη πλευρά του κόσμου, στους πολιτισμούς των Μάγια, Αζτέκων και Ίνκας , η βοτανική παράδοση ήταν 7ιδιαίτερα δυνατή, έχοντας πολύ καλή γνώση για τα τοπικά φαρμακευτικά φυτά. Υπάρχουν πληροφορίες ότι οι Ίνκας είχαν πάρει βοτανολόγους από την τωρινή περιοχή της Βολιβίας, πίσω στο Cuzco του Περού, καθώς κατείχαν πολύ σημαντικές γνώσεις και ικανότητες, ανάμεσα σε αυτές να καλλιεργούν πενικιλίνη σε φλούδες πράσινης
μπανάνας. Την ίδια στιγμή υπήρχαν πολιτισμοί που η ιατρική και η θρησκεία ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένες. Ένα ακραίο παράδειγμα είναι οι Αζτέκοι. Εκεί οι πάσχοντες από δερματικές παθήσεις, για να κατευνάσουν τον θεόXipe, φορούσαν τα γδαρμένα δέρματα των θυσιασμένων θυμάτων. Ευτυχώς παρόμοιες θυσίες δεν ήταν ο μόνος τρόπος της θεραπείας μίας ασθένειας. Πολλά βοτανικά σκευάσματα ήταν γνωστά τότε, συμπεριλαμβάνοντας είδη του Smilax spp., ένα βότανο που χρησιμοποιούνταν από τότε για να θεραπεύσει την ψωρίαση και άλλες σχετικές ασθένειες.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s